» مقدمه ای بر بررسی انسان شناسی و ایدئولوژی در «اخراجی های ۲»

 ۱.

اخراجی های ۲ هم مانند اخراجی های ۱ فرصت درست نقد شدن را پیدا نکرد. فحاشی هایی که از سر حسادت یا کوته بینی به آن شد، مجالی برای ارزیابی های همه جانبه و منصفانه باقی نگذاشت. نمی گویم هیچ نقد درستی بر اخراجی ها وارد نشد؛ سخن بر سر غلبه فضای لجن پراکنی و به قول مسعود فراستی، حسد مبتذل روشنفکری است بر فضای نقادی. ده نمکی با تمام انزجار طبیعی و بایسته اش از لجن پراکنی ها، خود بارها اعتراف کرده است که در حال آموختن است و شایسته نقد شدن. واین وسط باز بر عهده خود حزب اللهی جماعت است که اخراجی ها را و راهی را که ده نمکی دارد طی می کند، همدلانه نقد کنند.

نقد اخراجی ها، رفتاری مربوط به حوزه هنر نیست. این توهمات را باید از سر بیرون کرد که «دنیای سینما و هنر ربطی به دنیای سیاست و اقتصاد ندارد»! اقلاً ظهور اخراجی ها و در مرتبه بعد، برخوردهایی که با آن شد به خوبی نشان داد که سالن سینما چقدر به خارج از سالن سینما وابسته است. نقد اخراجی ها هم مانند خود اخراجی ها، امری اجتماعی (اصلاً بخوانید سیاسی) است و البته «باید» که طبق قاعده و دین و اخلاق و عقل و انسانیت باشد. برای من که فقط برای دیدن فیلم های مجید مجیدی حاضرم وقت و پول بگذارم و به سینما بروم، اخراجی هایی که دوبار مرا در تعطیلات نوروزی به سینما کشاند، آن قدر مهم بوده و هست که نقدش هم برایم بحثی جدی -و نه تفننی یا نهایتاً جدلی- باشد.

۲.

غالباً اخراجی ها از دو منظر نقد شده است. یکی از منظر فنی و دیگر از منظر مضمون خاصی که دنبال می کند؛ یعنی همان نشان دادن اخراجی ها و افراد شاذّ در جبهه. البته نقدهای دسته دوم، هم کمتر بوده اند و هم گذری تر.

درست است که فیلم تا جذابیت دراماتیک و تصویری و موسیقایی نداشته باشد، فیلم نیست، اما به هر حال انکار نمی شود کرد که یک پایه اساسی هر اثر سینمایی و ادبی، پیام های محتوایی آن است. می گویم "هر" و اصرار دارم که حتی آن آثار سینمایی یا ادبی که ادعای پیامداری نداشته اند -یا مسخره تر، ادعای ناپیامداری داشته اند- ناگزیر و هرچند ناخواسته، پیام هایی برای مخاطبشان دارند. چه رسد به اخراجی ها که آفریننده اش -خدا را شکر- قمپز «هنر برای هنر» در نمی کند و پر پیداست که مقاصدی محتوایی از اثرآفرینی هنری اش دارد.

علاوه بر پیام هایی که ده نمکی به دنبال القای آن هاست، همچنان پیام هایی ناگزیر و ناخواسته نیز در فیلم موجود و مستترند که انعکاس طبیعی یا وضعی نگاه ده نمکی اند؛ نگاهی که یقیناً تحت تأثیر اندیشه ها و فضاهای پیرامونی نیز هستند. بنابراین، با بی اعتنایی محض به خزعبلاتی مانند این که «اثر هنری را باید فقط از حیث فنی نقد کرد» و ما یُشبـِهُه، مسأله اصلی این یادداشت را نقد و بررسی پیام های اخراجی های ۲ قرار می دهم.

» جهانشاهنامه

۱.

اصل خبر این است:

جهانشاهی بعد از گذشت هفت ماه حبس در زندان اوین، 28 اسفند با فرمان رهبر انقلاب آزاد شد. 
این روحانی عدالتخواه سیرجانی که پس از اعتراض به پرونده ی زمین‌خواری در سیرجان و با وجود حمایت مردم این شهر در دادگاه کرمان محکوم شده بود، پس از مدتی و به دنبال اعتراض دانشجویان از زندان آزاد شد. به دلیل ادامه ی روند مفاسد اقتصادی در شهر سیرجان، حجت الاسلام جهانشاهی در حرکتی اعتراض‌آمیز، با پای پیاده به سمت تهران حرکت ‌کرد. اما تنها پس از طی پنجاه کیلومتر در مسیر تهران به جرم «اقدام خلاف شؤون روحانیت و تشویش اذهان عمومی» بازداشت شد. 
سرانجام در شامگاه ۲۸ اسفند، پیام رهبری -«شکر الله مساعیکم»- به او ابلاغ شد و علی رغم باقی بودن ۱۵ ماه از قرار حبس، از زندان اوین آزاد شد.

۲.

وقتی یک طلبه یک لا قبا مثل جهانشاهی می تواند این همه زمینه ی آزمایش باشد، ببین مجموع بلوای آخر الزمان و نبرد حق و باطل و جنگ فقر و غنا و سرانجام ظهور حضرت موعود چه می کند و خواهد کرد با ما ضعیف الایمان ها و ضعیف البصیرت ها! و اصلاً چه فرقی دارد یک آزمایش و صد آزمایش برای کسانی که نمی خواهند کارآزموده شوند؛ ...